Derf Backderf heeft met zijn nieuw boek waarschijnlijk wel zijn meest ambitieuze boek tot nu toe gemaakt. Na Mijn vriend Dahmer (2012) en Kent State: Vier doden in Ohio (2020) keert hij met De dissidenten opnieuw terug naar een waargebeurde Amerikaanse geschiedenis, maar deze keer verplaatst hij de lezer naar het begin van de twintigste eeuw. Het resultaat is een indrukwekkende graphic novel over politieke cartoonisten, censuur, oorlog en de macht van het vrije woord. En vooral: over de ongemakkelijke vaststelling dat geschiedenis zich soms akelig graag herhaalt.
Het verhaal speelt zich af in 1916 (Woodrow Wilson is dan de autoritaire president die grondwettelijke rechten aan zijn presidentiële laars veegt) en volgt de jonge Joe Hertle, een fictieve Duitse immigrant die als tekenaar in New York terechtkomt bij het progressieve tijdschrift The Masses. Rond hem verzamelt Backderf een bonte groep historische figuren en kunstenaars zoals Art Young, Boardman Robinson en Cornelia Barns.
Wanneer Amerika zich steeds nadrukkelijker in de Eerste Wereldoorlog mengt, verandert het politieke klimaat. Journalisten als Max Eastman en John Reed (zijn boek 10 days that shook the world over zijn ooggetuigenverslag van de Russische Revolutie en de basis voor de film Reds is nog steeds een aanrader) zijn in de ogen van velen gevaarlijke individuen (Eastman zou later door zowel linkse als rechtse radicalen verstoten worden). Kritiek wordt verdacht, pacifisme wordt bijna landverraad en politieke tekeningen blijken plots gevaarlijke wapens. Backderf maakt van die historische achtergrond geen droge les, maar een spannend en voortdurend dreigend verhaal.
Zijn scenario is daarbij bijzonder sterk. Zoals in Kent State is zijn aanpak grondig gedocumenteerd, maar Backderf vergeet nooit dat een strip in de eerste plaats moet vertellen. De historische feiten worden personages, conflicten en scènes. De fictieve Hertle vormt daarbij een uitstekende ingang: via zijn ogen ontdekken we zowel de kunstenaarswereld van The Masses als de steeds repressievere samenleving waarin zij proberen te werken. Dat geeft het boek een menselijke dimensie die een puur historische reconstructie gemakkelijk had kunnen missen.
Ook grafisch is De dissidenten een bijzonder geslaagd werk. Backderfs hoekige, karikaturale tekenstijl heeft nog altijd iets ontwapenends, maar wordt hier gekoppeld aan een indrukwekkende hoeveelheid historische details. Gezichten, interieurs, kleding, straatbeelden en drukkerijen ademen de periode. Nog sterker is de manier waarop Backderf zijn eigen tekeningen laat dialogeren met authentieke politieke cartoons uit die tijd. Daardoor voelt het boek niet alleen als een reconstructie van een verdwenen wereld, maar ook als een eerbetoon aan kunstenaars die geloofden dat een tekening daadwerkelijk iets kon veranderen.
Wie Mijn vriend Dahmer kent, merkt hoe ver Backderf inmiddels is geëvolueerd. Daar was hij vooral de ooggetuige: iemand die terugkeek op een jongen die later een seriemoordenaar zou worden. De kracht zat in de intimiteit en de beklemmende alledaagsheid. Kent State schoof vervolgens op naar de historische onderzoeksstrip, waarin een maatschappelijk drama minutieus wordt gereconstrueerd. De dissidenten brengt die twee kwaliteiten samen. Het persoonlijke perspectief van Hertle zorgt voor betrokkenheid, terwijl het onderzoek de geschiedenis gewicht geeft.
Daarmee is De dissidenten niet alleen een uitstekend historisch stripverhaal, maar ook een bijzonder actuele waarschuwing. Backderf hoeft nauwelijks met de vinger naar het heden te wijzen. De parallellen tussen politieke polarisatie, censuur en de groeiende vijandigheid tegenover kritische stemmen spreken voor zichzelf. Dat maakt dit album soms verontrustend, maar vooral noodzakelijk. Backderf bewijst opnieuw dat geschiedenis in een strip niet kleiner hoeft te worden. Integendeel: in zijn handen krijgt ze een gezicht, een stem en vooral een scherpe pen. Dit ambitieus boek is intelligent, meeslepend en visueel overtuigend. Een nieuw hoogtepunt in zijn oeuvre. Zoals Edel Rodriguez op de achterflap schrijft: dit is essentiële lectuur.