Tobi Dahmen spijkert ons bij in Columbusstraat (vertaling Christine Anneliese Braun), een meesterlijke graphic novel. Die 528 pagina’s, in Nederland op nog groter formaat uitgegeven dan in Duitsland, boeien van begin tot eind. De ondertitel luidt Een familiegeschiedenis 1935-1945, en dat is wat het ook is, maar dan méér. Dahmen, geboren Duitser maar al lang tekenaar te Utrecht, probeert in de huid van diverse familieleden te kruipen. ‘Probeert’, want hij is zich bewust van de historie-valkuil: we weten nu veel meer dan toen. Daarom koppelt hij ooggetuige-verhalen aan bronnen, en… hij is striptekenaar!
En die heeft naast het woord bovenal zijn beeld, waarmee hij tegenstelling en nuance kan afdwingen. Een voorbeeld? Dahmens oom, een broer van zijn vader, vecht aan het oostfront. Hij schrijft een geruststellende brief aan z’n ouders. De woorden? ‘Het is voorjaar, de berkenboom bloeit, de nachtegaal zingt’. Het beeld? De gedode soldaten ontdooien, de stank is niet te harden. Oom graaft walgend hun graf: ‘Mama heeft gelijk, hoe mooi de natuur nu is, bijna te mooi voor ons dwaze mensen’.
Razend knap, hoe Dahmen van begin tot eind de verhaallijn vasthoudt, ondanks de veelheid aan personen. Zelfs letterlijk, want op het eerste schutblad staat de stamboom van zijn vader met een open lijn naar rechts; op het laatste staat de familielijn van zijn moeder met het vervolg van die lijn van links, 528 bladzijden eerder.
De roman begint in 2015, wanneer Dahmen een telefoontje krijgt uit Düsseldorf: zijn vader ligt op sterven. Hij springt in de auto, passeert stripwinkel Blunder, en scheurt weg. De action line, het suggestieve snelheidsstreepje achter Dahmens auto, heeft de vorm van het hartslagdiagram van zijn vader. En ook die lijn eindigt pas na 250 keer omslaan. De tekeningen met relatief olijke, dus vervreemdende hoofden zijn in passende grijstinten, want enorme helden of dito schurken komen er niet op voor. De meeste Duitsers zoeken voorzichtig hun weg in de oorlogsjaren. Tobi’s vader bijvoorbeeld is aanvankelijk best principieel en strekt zijn rechterarm niet, maar als advocaat werkt dat uiteindelijk niet. En z’n oom van moeders kant heeft een schroevenfabriek en is geen nazi, maar levert wel aan ze. Als hij z’n opdrachtgever zegt dat hij geen personeel genoeg voor ze heeft, lopen er op een kwade dag en ongevraagd krijgsgevangenen en tewerkgestelden het fabrieksterrein op.
Wat deze echte striproman extra diepgang geeft, zijn de meest uitgebreide begrippenlijsten, beeldverantwoordingen, citaten en bronnen die ik in jaren zag. Een voorbeeld? Alle schoolkinderen moesten twee kilo geneeskrachtige kruiden per jaar inleveren voor de fronthospitalen. En er is een leeslijst van aanbevolen strips. In de Nederlandse vertaling staan alleen in het Nederlands vertaalde. Jammer, want nu missen we bijvoorbeeld Olga Lawrentjewa’s Surwillo, eine Russische Familiengeschichte.
Een oom van Dahmen is vermist, vermoedelijk in een krijgshandeling. In een noot: ‘daarover in een volgend boek’… Columbusstraat is een prachtboek, vijf sterren, we doen niet aan méér…