Recent won de Braziliaanse regisseur Walter Salles een Oscar voor I’m still here, zijn speelfilm over de lotgevallen van een gezin in de ‘vuile oorlog’, de periode van onderdrukking in Brazilië. Hetzelfde thema, vergelijkbare aanpak: in Chumbo maken we kennis met Oswaldo Wallace, 1937. Hij, nazaat van kolonialen, regeert met onbarmhartige hand over zijn mijn. Hij roept de hulp in van ‘de groene hemden’, een fascistische knokploeg om een staking te breken. Aanvoerder van die staking is de lokale Rebendoleng. De kinderen van Oswaldo enerzijds en die van Rebendoleng anderzijds zijn de hoofdpersonen in deze prachtige striproman – het is maar gelijk gezegd. Daarnaast is er nóg een tegenstelling: van de twee zonen Wallace heeft Ramires de gemene, post-koloniale trekken van zijn vader geërfd, en diens voorkeur voor het fascisme (maar niet diens zakelijk inzicht); Severino is de huilebalk die uiteindelijk de kant van het verzet kiest en schrijver wordt, bijvoorbeeld van Mijn vrienden zullen me wreken. Die roman vertelt een Chumbo-verhaal, een fraai Droste-effect binnen deze striproman (Droste is net failliet, hoe lang kan dit effect zo nog mee?).
Matthias Lehmann is een vaardig en boeiend verteller met beelden, de verschillende personen komen elkaar in de volgende decennnia steeds weer tegen in andere settings. Die ontmoetingen tonen de opkomst van de dictatuur. De voormalige viezeklusjes-opknapper van Oswaldo wordt de martelaar in de gevangenissen van het bewind en krijgt les van de CIA. Severino, die zelf ook kort in een van die gevangenissen belandt, valt als een blok voor Iara, dochter van Rebendoleng. Oswaldo’s vrouw mag niets en gaat drinken.
In een prachtige slotscène is Severino dood en loopt een aan lager wal geraakte Ramires om het standbeeld heen, dat ter ere van de inmiddels bekende schrijver is opgericht.
Zonder te experimenteren gebruikt Lehmann alle voorhanden striptechnieken: hij speelt met kaders, laat ze weg, verkleint ze, zoomt in en uit. De lezer kijkt naar meer en minder bekende, typische Braziliana: modernistische architectuur van Oscar Niemeyer, zangers, populaire tijdschriften, bierflessen, cartoonisten en loterijen. IJzersterke couleur locale, maar ook leuk om op te zoeken (houd ik zelf van). Er zit een Masereel-achtige strip in de strip, De vrouw van 7 meter. Iedereen zweet in Chumbo, slimme metafoor die hitte suggereert, of stress? Lehmann werkt in zwart/wit, zonder grijstinten maar met overvloedige arceringen. Er valt naast ellende ook veel te lachen, in een verzetsgroep in de jungle hebben ze ruzie, een papagaai levert kostelijk commentaar, als ‘de rode kater’ in zijn beste jaren.
Oscarwinnaar Walles’ film bevat autobiografische elementen. Lehmann is Frans, zijn moeder Braziliaanse uit Belo Horizonte, waar Chumbo speelt. De twee broers Wallace zijn heel losjes gebaseerd op twee ooms. Enig speurwerk naar standbeelden in Belo Horizonte leert dat Roberto Drummond best eens Lehmanns oom kan zijn, diens standbeeld staat op het Vasconcelos -plein. En de naam Vasconcelos komt óók voor in Matthias’ meesterwerk, dat op beurzen ongetwijfeld strip-Oscars gaat winnen. Zoals een Braziliaanse stripsite roept: ‘We hadden een Fransman nodig om óns verhaal te vertellen!’