Recensies

Een knulletje van een jaar of tien zit met een vriendinnetje op de bank voor de televisie. Zijn bebierbuikte vader zit er geërgerd naast, starend naar het toestel, kauwend op een sigaret en met een blikje bier in de hand. Het type van 'Ik geef m'n zoon een ram als hij door Studio Sport heen praat'. Terwijl pa zijn jeukende handen om de bankleuning geklemd houdt, roept hij 'Stil!'. Zoonlief negeert hem en vertelt zijn kameraadje: 'We hebben tegenwoordig een ingebouwde geweldchip. Echt gaaf! Als hij me wil slaan, gaat de tv uit!'
Jos Collignon (1950) verrast de de Volkskrant-lezers driemaal per week met cartoons op de opiniepagina. En zoals de hierboven beschreven grap bewijst: hij weer op uiterst inventieve wijze een draai te geven aan de realiteit van alledag. Meestal baseert hij zich op de politiek, maar ook geloof, cultuur en sport kunnen op een genadeloze grap rekenen. Want genadeloos is Collignon geregeld. Neem een willekeurige Srebrenica-cartoon: onder het zoemen van een aanwezige camera ( Van den Ende neemt een soap op!) legt een jeugdige Dutchbat-militair zijn draagbare telefoon weg met de woorden: 'Liefste, ik moet vlug weg. Sorry, Voorhoeve belde.' Onderwijl wordt zijn vriendin door drie gemeen ogende Serven verkracht.
Collignon schuwt geen onderwerp. Bovendien weigert hij zich te houden aan politiek-correcte maatstaven. De cartoonist heeft een open geest, die week in week uit garant staat voor briljante vondsten. Briljant, omdat Collignon erin slaagt meerdere nieuwsfeiten tegelijk in één tekening te verwerken, nieuwsfeiten die soms op het eerste gezicht geen direct verband met elkaar houden. Neem de cartoon waarmee deze recensie begon: de geweldchip wordt gerelateerd aan ouders die hun kinderen slaan. Collignon plaatst kwesties in een maatschappelijke context en slaagt er ondanks het gewicht van zijn onderwerpen in om uiterst hilarisch uit de hoek te komen. Zo zijn zijn grollen omtrent politici als Clinton (diens herverkiezing), Kok en Chirac (les droges, uiteraard), Major (de gekke-koeienziekte) en Heerma (Wanneer treedt hij af?) onnavolgbaar. Ze zijn niet alleen toegespitst op de politieke werkelijkheid, maar zijn ook leuk en schetsen bovenal in één enkel plaatje haarfijn het karakter van de politicus in kwestie.
Behalve op inhoudelijke gronden verdient Collignon ook lof vanwege zijn tekenstijl. In zwierige penseelstreken zet hij zijn personages neer. Zijn karikaturen zijn zó levensecht, dat ze haast een leven voor zichzelf beginnen. Wie de Wim Kok van Collignon heeft gezien, meent de getekende overdrijvingen in diens gedrag terug te zien in de tv-persoonlijkheid die bijna dagelijks in het journaal opduikt. De tekeningen dragen een semi-realisme in zich dat ervoor zorgt dat je als lezer soms even dreigt te vergeten dat je naar getekende impressies van de werkelijkheid zit te kijken.
Onder de titel Hou Jansma in de lucht! presenteert uitgeverij De Harmonie 'Een jaar Collignon in de Volkskrant'. Deze 1996-compilatie houdt uiteraard verband met de vijfenzeventigste verjaardag die de grootste kwaliteitskrant van Nederland vorig jaar vierde. Meer dan honderd cartoons van hoog niveau (een enkele minder sterke grap daargelaten), wat wil een striplezer nog meer? Niet veel, tenzij hij zich weinig met politiek bezighoudt. Want enige kennis van de hedendaagse politiek is een vereiste voor het begrijpen van de meeste grappen. In eerste instantie mikt dit boek op de lezers van de Volkskrant. Wie dit dagblad het afgelopen jaar niet gelezen heeft, zal enkele insiders-grappen naar alle waarschijnlijkheid niet kunnen plaatsen. Zo maakt John Major een overwinningsgebaar terwijl een colonne koeien opmerkt: 'Never in the field of human conflict was so much owed by so many to so few.' De exacte formulering van deze uitspraak van Winston Churchill was begin juni vorig jaar het onderwerp van een verhitte briefdiscussie in het dagblad. Collignon koppelde het citaat aan Majors opstelling in Europa inzake de BSE-problematiek. Het zal duidelijk zijn: wie de drukte rond de gekke-koeienziekte niet heeft gevolgd, alsmede de briefwisseling over Churchill in de Volkskrant heeft gemist, kan met deze cartoon weinig kanten op.
Die paar spotprenten-voor-intimi zullen de aandacht van de lezer echter niet afleiden van de hoge kwaliteit van de vele andere cartoons in dit boek.Vooral de actuele items maken Hou Jansma in de lucht! zo vermakelijk: de Elfstedentocht, Fokker, René Diekstra, de nieuwe spelling, de kwestie-Dutroux, Willem-Alexander en natuurlijk het echec van Sport7. De humor die uit deze onderwerpen voortkomt, toont het vakmanschap van Jos Collignon overduidelijk aan.