Recensies
Van Jean-Paul Dethorey verschenen eerder twee boeken in het Nederlands, die merkwaardig genoeg allebei De pechvogel heten. Eerst bij Glénat als eerste deel van de reeks Louis Ferchot, die in het Nederlands geen vervolg kreeg (1986, op tekst van Frank Giroud), later bij Dupuis als deel in de reeks Vrije Vlucht (1992, geschreven in samenwerking met Serge Le Tendre). De uitvoering, opnieuw bij Dupuis, is het eerste boek dat Dethorey volledig zelf maakte. Hij schreef het scenario en schilderde de pagina's rechtstreeks in kleur.
Als achtergrond koos hij een veelbewogen periode uit de Franse geschiedenis, de oorlog met Duitsland in 1870-1871, waarbij Parijs maandenlang door de Pruisische troepen werd belegerd en die eindigde in een pijnlijke Franse nederlaag. In de nasleep van de verloren oorlog werd ook de opstand van de communards, die het bewind over Parijs hadden overgenomen nadat de stad door het leger in de steek was gelaten, bloedig neergeslagen.
In zijn verhaal trekt Dethorey een parallel met de ontwikkelingen in de schilderkunst en de worsteling van jonge kunstenaars om zich te bevrijden van starre, academische regels, een beweging die tenslotte zou uitmonden in het impressionisme. De tegenstelling tussen vrijheid en dogma, revolutie en status quo krijgt gestalte in de personages van Antoine Renier, een jonge kunstenaar die naar Parijs komt bij zijn om Emile, een gevierd salonschilder, het vak te kunnen leren. Dat maakt de opzet van het boek nogal didactisch, omdat de personages eerder een idee (een literair cliché soms) dan een karakter vertegenwoordigen. Dethorey wil heel veel tegelijk met zijn verhaal, het is in zijn eigen woorden 'een familiegeschiedenis, een verhaal over vrienden, een verhaal over politiek, over kunst en drie amoureuze verhoudingen.' Hoewel de gulle uitgever hem daarvoor 62 pagina's ter beschikking stelde, lijkt Dethorey daaraan lang niet genoeg te hebben. Hij zet verschillende verhaallijnen uit, maar komt - uiteraard, als je zijn ambitieuze programma bekijkt - ruimte te kort om ze uit te werken en vooral in de passages waar meerdere lijnen bij elkaar komen, begint het verhaal te wringen. Het stuklopen van de driehoeksverhouding tussen Antoine die met de kunst en de vrijheid natuurlijk ook de liefde ontdekt, zijn door de wol geverfde vakbroeder Simovitsj en het volksmeisje Jeanne valt keurig samen het onvermijdelijke einde van de Commune, maar de nadrukkelijke dialogen geven de verbeelding van de lezer geen enkele kans.
Dat de karakters zo weinig reliëf krijgen is wellicht mede te wijten aan de semi-realistische tekenstijl, met veel vlakke pasteltinten en karikaturaal weergegeven bijfiguren, die vermoedelijk gekozen is om het verhaal te verlevendigen maar die een afstandelijk, wat doodse indruk nalaat. Alles in De uitvoering lijkt ondergeschikt aan de lijnen van het plot, de personages krijgt nauwelijks bewegingsruimte en lopen elkaar voor de voeten. Daarbij is Dethorey een verteller van de oude stempel, zijn verhaal is degelijk maar eerder voorspelbaar dan noodlottig (en zeker Franse lezers zullen weten dat de gebeurtenissen onherroepelijk verkeerd zullen aflopen). Het revolutionaire elan dat hij zijn jonge hoofdpersonen toedicht wordt in zijn eigen werk node gemist, hoewel dat misschien een unfaire kritiek is op een tekenaar die inmiddels de zestig is gepasseerd, al dertig jaar strips maakt, maar nu een poging doet een nieuwe weg in te slaan en voor het eerst genoeg zelfvertrouwen heeft om zijn eigen verhaal te schrijven.
Toch nog twee punten van kritiek: de omslag en de titel van het boek. De omslag toont een portret van oom Emile door zijn neef Antoine, waarin eensklaps de geest over de jonge schilder vaardig lijkt te zijn geworden en hij alvast een ruim voorschot neemt op het kubisme, fauvisme en expressionisme uit de volgende eeuw. Een vreemd anachronisme voor een boek dat zo zijn best doet een realistisch beeld van de geschiedenis te geven.
En dan de titel. De uitvoering verwijst naar het einde van het verhaal, als Antoine in een gesticht het portret van zijn oom schildert, waarbij het vooral op 'de uitvoering' aankomt. Exécution, in het Frans, hetzelfde woord voor terechtstelling. Had de vertaling van die dubbelzinnigheid waarmee het verhaal moest eindigen, nu echt niet eleganter opgelost kunnen worden?
