Na Willem Elsschots Kaas heeft Dick Matena nu ook Het dwaallicht verstript volgens de Wet van Matena, dus integraal. Die aanpak leverde een prachtige De avonden en Kort Amerikaans op. Maar bij Kaas vond ik die aanpak minder geslaagd. Mijn kritiek was, dat Matena Elsschot niet helemaal compleet leverde, er ontbrak nogal wat. Daarbij vond ik het tekenwerk - met uitzondering van het verzorgde omslag - tegenvallen: weinig uitgewerkte decors en gezichten.
Ook Het dwaallicht valt tegen, als je hoge verwachtingen hebt. Weer een fraai omslag, maar dan dezelfde bezwaren. Elsschots eerste en laatste regel ontbreken. Of hoeven wij niet te weten aan wie hij dit kleine meesterwerkje opdroeg? Of wanneer hij het schreef? Over de drukgeschiedenis trouwens geen woord. Aan het verhaal kan het niet liggen. Dat wordt beschouwd als één van Elsschots beste.
De ik-figuur neemt drie Afghaanse zeelui op sleeptouw, op zoek naar ene Maria van Dam. Die ‘ik’, duidelijk Elsschot zelf, denkt dat zij een hoer is. Tijdens de queeste zien we een omgekeerd Wildersiaanse ‘clash of cultures’, waarbij Elsschot met veel zelfspot moet bekennen zelf de grootste viespeuk te zijn. Het verhaal krijgt zo een extra dimensie: het is een vergelijking tussen de westerse en de islamitische wereld (vraagt een Afghaan, doelend op Jezus aan het kruis: ‘wordt dat hier veel gedaan?’) . En zo zijn wij met Elsschot, het pseudoniem van Alphons de Ridder, met de drie wijzen uit het oosten op zoek naar Maria. Die dubbele bodem komt er in Matena’s tekeningen niet goed uit. Antwerpen is wel glimmend nat en donker, maar er is weinig achtergrond en de koppen zijn weinigzeggend. Je vraagt je af: waarom zo’n haast, Dick?